Rusza sezon szczepień przeciw COVID-19 2026/2027. Kto powinien rozważyć kolejną dawkę i jak wygląda bezpłatne szczepienie?

Jesienią 2026 roku w Polsce rozpoczyna się kolejny sezon szczepień przeciw COVID-19, ale zasady programu różnią się od tych znanych z pierwszych lat pandemii. Szczepienie nie jest już traktowane jako kampania obejmująca w jednakowym stopniu całą populację. Największy nacisk położono na osoby, u których zakażenie SARS-CoV-2 nadal może prowadzić do ciężkiego przebiegu choroby, hospitalizacji lub powikłań. Ministerstwo Zdrowia poinformowało 7 września 2026 roku, że w sezonie 2026/2027 dostępne będą bezpłatne szczepienia zalecane przeciw COVID-19, finansowane ze środków publicznych. Szczepionki kupuje resort zdrowia, natomiast NFZ pokrywa koszt kwalifikacji i wykonania szczepienia u osób posiadających prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

W sezonie 2026/2027 Polska będzie wykorzystywać preparat Spikevax XFG dostosowany do nowszego wariantu SARS-CoV-2. Europejska Agencja Leków rekomendowała w maju 2026 roku aktualizację składu szczepionek właśnie w kierunku wariantu XFG, należącego do rodziny JN.1. WHO podkreśla natomiast, że aktualizowanie składu preparatów ma poprawiać odpowiedź odpornościową wobec krążących wariantów, a szczepienie pozostaje szczególnie istotne dla osób najbardziej narażonych na ciężki COVID-19. Nie oznacza to, że nowa dawka całkowicie chroni przed zakażeniem. Głównym celem sezonowych szczepień pozostaje przede wszystkim ograniczanie ryzyka ciężkiej choroby i jej najpoważniejszych następstw.

Kto powinien rozważyć szczepienie przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027?

Najważniejszą grupą są osoby w wieku 60 lat i starsze, a szczególny nacisk położono na seniorów mających co najmniej 75 lat. Ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 wyraźnie zwiększa się wraz z wiekiem, dlatego właśnie w starszych grupach utrzymywanie ochrony poszczepiennej ma największe znaczenie. Szczepienie zaleca się również dzieciom, młodzieży i dorosłym cierpiącym na choroby zwiększające prawdopodobieństwo poważnego przebiegu zakażenia. Ministerstwo Zdrowia wymienia między innymi cukrzycę, przewlekłe choroby układu oddechowego, nerek i wątroby, choroby układu sercowo-naczyniowego, otyłość olbrzymią z BMI wynoszącym co najmniej 40, zaburzenia neurorozwojowe, aktywną chorobę nowotworową oraz immunosupresję związaną z chorobą lub stosowanym leczeniem.

Szczególne wskazanie dotyczy również mieszkańców placówek opieki długoterminowej oraz ich opiekunów. W rekomendacjach znalazły się także kobiety w ciąży oraz pracownicy ochrony zdrowia mający bezpośredni kontakt z pacjentami lub mieszkańcami placówek opieki długoterminowej. Nie oznacza to jednocześnie, że osoba młodsza i zdrowa, która nie znajduje się w wymienionych grupach, nie może się zaszczepić. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego wskazuje, że osoby spoza grup zwiększonego ryzyka również mogą otrzymać szczepionkę po kwalifikacji przez pracownika medycznego. Zmienił się więc przede wszystkim sposób określania priorytetów: szczepienie pozostaje dostępne, ale największą korzyść zdrowotną przewiduje się u osób szczególnie narażonych na poważne następstwa COVID-19.

Czy po wcześniejszych szczepieniach przeciw COVID-19 potrzebna jest kolejna dawka w 2026 roku?

W przypadku osób w wieku co najmniej 12 lat schemat na sezon 2026/2027 jest prosty. Ministerstwo Zdrowia przewiduje jedną dawkę szczepionki Spikevax XFG 50 mikrogramów w objętości 0,5 ml. Dotyczy to osób z wcześniejszą historią szczepień oraz tych, które przebyły COVID-19. Nie jest więc konieczne rozpoczynanie od początku dawnych schematów składających się z kilku dawek. Sezonową dawkę należy traktować jako aktualizację ochrony immunologicznej wobec zmieniającego się SARS-CoV-2. Jest to podejście zbliżone do sezonowego dostosowywania szczepień przeciw grypie - znaczenie ma nie tylko to, czy ktoś był szczepiony kilka lat wcześniej, ale również aktualność odpowiedzi odpornościowej wobec obecnie krążących wariantów.

Inne zasady mogą dotyczyć osób z ciężkimi niedoborami odporności. W tej grupie dodatkową dawkę można podać po upływie co najmniej dwóch miesięcy od poprzedniej dawki szczepionki, a o szczegółowym postępowaniu każdorazowo decyduje lekarz. Ma to znaczenie między innymi u części pacjentów onkologicznych, osób po przeszczepieniach czy leczonych lekami silnie wpływającymi na układ odpornościowy, choć sama obecność choroby nie oznacza automatycznie takiego schematu. Decyzji o dodatkowych dawkach nie powinno się więc podejmować samodzielnie na podstawie liczby wcześniejszych szczepień. W przypadku istotnej immunosupresji potrzebna jest indywidualna ocena lekarza uwzględniająca chorobę, terapię i dotychczasowe szczepienia.

Jak wygląda szczepienie przeciw COVID-19 dzieci w sezonie 2026/2027?

Dla dzieci przygotowano pediatryczną wersję szczepionki Spikevax XFG zawierającą 25 mikrogramów preparatu w dawce 0,25 ml. U dzieci w wieku od 5 do 11 lat stosowana jest jedna dawka. Inaczej wygląda sytuacja najmłodszych dzieci w wieku od 6 miesięcy do 4 lat. Jeżeli dziecko nie było wcześniej szczepione przeciw COVID-19, przewidziano dwie dawki podawane w odstępie wynoszącym co najmniej 28 dni. Jeśli natomiast dziecko w tej grupie wiekowej było już szczepione lub ma w wywiadzie potwierdzone zakażenie SARS-CoV-2, stosowana jest jedna dawka pediatryczna. Szczepienie najmłodszych nie oznacza przy tym, że każdemu dziecku przypisano identyczne ryzyko ciężkiego przebiegu choroby.

Priorytetowo traktowane są dzieci cierpiące na choroby współistniejące zwiększające prawdopodobieństwo ciężkiego COVID-19 oraz pacjenci z niedoborami odporności. W przypadku ciężkiej immunosupresji możliwe są dodatkowe dawki dostosowane do wieku. Ministerstwo wskazuje, że mogą być one podawane po co najmniej dwóch miesiącach od poprzedniej dawki, natomiast u dzieci od 6 miesięcy do 4 lat rozpoczynających szczepienie od podstaw ewentualna trzecia dawka może zostać podana co najmniej 28 dni po drugiej. Takie postępowanie wymaga jednak decyzji lekarza. Warto także pamiętać o praktycznej kwestii: punkty szczepień mogą składać zamówienia na szczepionki pediatryczne dopiero od 29 września 2026 roku, dlatego dostępność szczepień dzieci pojawi się później niż preparatu przeznaczonego dla dorosłych.

Czy szczepienie przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027 jest bezpłatne?

Tak, ale istotne jest prawo pacjenta do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Minister Zdrowia kupuje szczepionki przeznaczone do realizacji programu, a NFZ finansuje kwalifikację oraz wykonanie szczepienia. Osoba uprawniona nie powinna więc płacić ani za preparat dostarczony przez państwo, ani za usługę jego podania. Bezpłatność nie jest przy tym ograniczona wyłącznie do seniorów czy osób z chorobami przewlekłymi. Grupy ryzyka są wskazane jako osoby, którym szczepienie jest szczególnie zalecane, natomiast również pacjenci spoza tych grup mogą zostać zaszczepieni po odpowiedniej kwalifikacji.

Inaczej wygląda sytuacja osób, które nie posiadają prawa do korzystania ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Ministerstwo Zdrowia wyraźnie wskazuje, że nie przysługuje im bezpłatna szczepionka zakupiona przez resort ani finansowana przez NFZ kwalifikacja i usługa szczepienia. Jeżeli szczepionka będzie dostępna komercyjnie w aptekach, takie osoby mogą kupić ją samodzielnie i skorzystać z odpłatnego szczepienia w punkcie prowadzącym taką usługę. W przypadku osób uprawnionych do świadczeń Ministerstwo przewidziało również możliwość finansowania samej usługi podania preparatu zakupionego przez pacjenta, jeśli szczepionka pojawi się w sprzedaży. Dla większości osób korzystających z publicznego systemu ochrony zdrowia najprostszą opcją pozostanie jednak preparat zapewniony przez państwo.

Jak zapisać się na bezpłatne szczepienie przeciw COVID-19 jesienią 2026 roku?

Na początku sezonu zmienia się jedna z procedur znanych z wcześniejszych kampanii - szczepienie może zostać wykonane bez e-skierowania. Pacjent powinien znaleźć punkt prowadzący szczepienia i zapisać się bezpośrednio na dostępny termin. Szczepienia mogą realizować przychodnie podstawowej opieki zdrowotnej oraz apteki ogólnodostępne, które zawarły z NFZ umowę na wykonywanie takiej usługi. Informacji o dostępnych terminach udziela bezpośrednio konkretny punkt. Nie każda apteka musi więc prowadzić szczepienia przeciw COVID-19, dlatego przed wizytą warto upewnić się, że dana placówka uczestniczy w programie i posiada szczepionkę.

Według komunikatu Ministerstwa Zdrowia z 7 września 2026 roku Centralna e-Rejestracja nie została jeszcze uruchomiona dla tegorocznej kampanii. Resort zapowiedział osobny komunikat dotyczący możliwości zapisywania się przez Internetowe Konto Pacjenta i aplikację mojeIKP. Na początku sezonu podstawową ścieżką jest zatem bezpośredni kontakt z POZ lub apteką. Ważne są również terminy dystrybucji. Placówki mogą składać pierwsze zamówienia na preparaty dla dorosłych od 11 września, a sam termin rozpoczęcia szczepień zależy od momentu odbioru szczepionek przez dany punkt. Z tego powodu 11 września nie oznacza automatycznie, że tego dnia preparat będzie już dostępny w każdej przychodni i aptece w Polsce.

Jaką szczepionkę przeciw COVID-19 będzie można dostać w Polsce w sezonie 2026/2027?

W publicznym programie przewidziano szczepionkę mRNA Spikevax XFG. U osób od 12. roku życia stosowana będzie dawka 50 mikrogramów, natomiast dzieci otrzymają preparat pediatryczny zawierający 25 mikrogramów. XFG to nowszy wariant należący do szerokiej rodziny wariantów Omikron JN.1. Europejska Agencja Leków uznała w maju 2026 roku, że właśnie XFG powinien stać się celem aktualizacji szczepionek na sezon 2026/2027 w Europie. W lipcu EMA odnotowała dopuszczenie zaktualizowanej wersji preparatu Spikevax XFG, podobnie jak nowych wersji kilku innych szczepionek. Polska zdecydowała się jednak wykorzystać w programie publicznym właśnie preparat firmy Moderna.

Aktualizacja szczepionki nie oznacza, że wcześniejsze preparaty nagle przestały zapewniać jakąkolwiek odporność. SARS-CoV-2 stale ewoluuje, dlatego skład antygenowy szczepionek jest okresowo analizowany podobnie jak w przypadku szczepień przeciw grypie. Celem jest uzyskanie odpowiedzi odpornościowej możliwie dobrze dopasowanej do wariantów, które dominują lub mają duże znaczenie epidemiologiczne. WHO w maju 2026 roku wskazała LP.8.1 jako rekomendowany antygen, ale zaznaczyła, że XFG również może być wykorzystany, jeśli preparaty o takim składzie wywołują szeroką odpowiedź przeciwko aktualnie krążącym wariantom. EMA po analizie sytuacji europejskiej opowiedziała się natomiast właśnie za XFG w kampanii 2026/2027.

Czy szczepionkę przeciw COVID-19 można przyjąć razem ze szczepionką przeciw grypie?

Tak. Ministerstwo Zdrowia wskazuje wprost, że jednoczesne podanie sezonowej szczepionki przeciw COVID-19 i szczepionki przeciw grypie jest postępowaniem powszechnie zalecanym i uznawanym za bezpieczne. Nie ma więc konieczności zachowywania kilkutygodniowej przerwy między tymi szczepieniami tylko dlatego, że dotyczą różnych chorób. Dla seniorów, osób przewlekle chorych czy pracowników ochrony zdrowia możliwość przyjęcia obu preparatów podczas jednej wizyty może znacznie ułatwić przygotowanie się do jesienno-zimowego sezonu infekcyjnego. Jeżeli szczepienia wykonywane są równocześnie, preparaty podaje się zgodnie z obowiązującymi zasadami w różne miejsca anatomiczne.

Ministerstwo zaznacza ponadto, że szczepionka przeciw COVID-19 może zostać podana w dowolnym czasie przed innymi szczepionkami lub po nich. Dotyczy to zarówno szczepionek inaktywowanych, jak i żywych oraz preparatów zalecanych kobietom w ciąży. Oczywiście przed szczepieniem nadal odbywa się kwalifikacja medyczna, podczas której można omówić aktualny stan zdrowia, wcześniejsze reakcje poszczepienne i planowane szczepienia. W sezonie 2026/2027 nie obowiązuje natomiast dawny kwestionariusz wstępnego wywiadu przesiewowego dotyczącego COVID-19. Informacja o kwalifikacji oraz wykonaniu szczepienia musi zostać wpisana do elektronicznej Karty Szczepień.

Dlaczego kolejna dawka przeciw COVID-19 jest kierowana przede wszystkim do osób z grup ryzyka?

Sytuacja epidemiologiczna jest dziś zupełnie inna niż na początku pandemii. Większość populacji posiada pewien poziom odporności wynikający z wcześniejszych szczepień, zakażeń lub obu tych zdarzeń. SARS-CoV-2 jednak nie zniknął, a ochrona przed ciężkim przebiegiem z czasem może się zmniejszać, szczególnie u osób starszych i z osłabionym układem odpornościowym. WHO w zaktualizowanym stanowisku z 2026 roku rekomenduje, aby państwa koncentrowały rutynowe szczepienia przeciw COVID-19 właśnie na grupach najbardziej zagrożonych poważnym przebiegiem choroby. Taki kierunek przyjęła również Polska, wskazując seniorów, osoby przewlekle chore, pacjentów z immunosupresją, kobiety w ciąży oraz wybrane grupy zawodowe i mieszkańców opieki długoterminowej.

Decyzja o szczepieniu nie powinna być więc sprowadzana wyłącznie do pytania, czy ktoś niedawno chorował albo ile dawek otrzymał w poprzednich latach. Znaczenie ma przede wszystkim indywidualne ryzyko ciężkiego COVID-19. Dla zdrowej młodej osoby potencjalna korzyść bezwzględna może być mniejsza niż dla 80-latka z chorobą serca, cukrzycą i przewlekłą chorobą nerek. U osób z grup ryzyka właśnie zmniejszenie prawdopodobieństwa hospitalizacji i poważnych powikłań jest głównym argumentem przemawiającym za sezonowym odświeżaniem ochrony. Dlatego osoby starsze, przewlekle chore lub leczone immunosupresyjnie powinny rozważyć tegoroczne szczepienie szczególnie uważnie i w razie wątpliwości omówić je z lekarzem.